"We moeten iets met AI." Je hoort het in elke bestuurskamer en bij elk teamoverleg. Ondertussen gebruikt een deel van je collega's allang ChatGPT (meestal op een privéaccount, zonder afspraken) en vraagt de directie om "een visie op AI" voor volgend kwartaal.

De vraag is dan nooit óf je iets met AI moet. De vraag is: waar staan we nu eigenlijk, en wat is de logische volgende stap? Daar bestaat gereedschap voor. Consultants noemen het een maturity model, oftewel volwassenheidsmodel. Gartner heeft er een, adviesbureaus hebben er tientallen. Ze delen hetzelfde probleem: ze vertellen in abstracte termen waar je staat, maar niet wat je maandag anders doet.

Daarom werk ik liever met een groeipad. Vijf fasen, vijf assen, en per fase twee concrete acties. Geen rapportcijfer, maar een praatplaat. En wie hem liever invult dan leest: er is ook een interactieve versie.

Het groeipad: vijf fasen

De namen leen ik deels van hoe softwareteams al dertig jaar naar proceskwaliteit kijken (CMMI), gekruist met het AI-model van Gartner:

1. Verkennend: er wordt over AI gepraat, niet officieel mee gewerkt. Onderhuids gebeurt het al.
2. Experimenteel: losse experimenten van voorlopers. Succes hangt aan personen.
3. Herhaalbaar: wat werkt is vastgelegd en overdraagbaar: afspraken, gekozen tools, training. Ook wel: gedefinieerd.
4. Geïntegreerd: AI zit in de systemen en kernprocessen; de waarde wordt gemeten. Ook wel: gemanaged.
5. Transformatie: AI verandert wát je aanbiedt; verbeteren zit ingebouwd. Ook wel: optimaliserend.

De belangrijkste fase is nummer drie. Niet toevallig de stap die bij Gartner ontbreekt: tussen "we experimenteren" en "AI draait in de operatie" stranden de meeste bedrijven. Pilots genoeg, demo's genoeg, maar niets wordt herhaalbaar, niets wordt van de organisatie. Wie van twee naar drie komt, is verder dan het gros.

Fase 1: Verkennend

"We moeten hier ook eens iets mee."

AI is een gespreksonderwerp, geen werkwijze. Er is geen eigenaar en er zijn geen afspraken. En reken er maar op dat er al schaduwgebruik is: collega's die op eigen houtje tools gebruiken, ook voor werk.

Naar fase 2:

• Haal het bestaande gebruik boven tafel. Daar zitten je eerste toepassingen én je ambassadeurs.
• Wijs één eigenaar aan en geef die de ruimte om klein te experimenteren.

Fase 2: Experimenteel

"Vraag maar aan Kim, die heeft ChatGPT."

Een paar enthousiastelingen boeken echte resultaten, maar de kennis zit in hun hoofd. Losse abonnementen, niets gekoppeld, niets gemeten. Valt Kim uit, dan valt de AI uit.

Naar fase 3:

• Leg vast wat werkt (prompts, werkwijzen, voorbeelden), zodat een collega het morgen kan overnemen.
• Stel spelregels op en train de rest van het team, niet alleen de voorlopers.

Fase 3: Herhaalbaar

"Zo doen we dat hier, staat in de promptbibliotheek."

Gekozen tools in een veilige omgeving, duidelijke afspraken, iedereen getraind. Werkwijzen zijn gedocumenteerd en overdraagbaar; het succes hangt niet meer aan personen.

Naar fase 4:

• Koppel AI aan je systemen en gegevens, uit het losse chatvenster, de processen in.
• Ga de waarde meten en stuur erop: opschalen wat werkt, stoppen wat niets oplevert.

Fase 4: Geïntegreerd

"Dat proces draait grotendeels zelf; wij bewaken de kwaliteit."

AI is verweven met de kernprocessen, via koppelingen en agents die taken zelfstandig afronden. Er zijn cijfers over wat het oplevert, en per toepassing is bekeken wat er mis kan gaan.

Naar fase 5:

• Maak ruimte om met het aanbod zelf te experimenteren: welke dienst wordt mogelijk die eerst niet kon?
• Bouw feedbackloops in, zodat verbeteren niet op de agenda hoeft maar vanzelf gebeurt.

Fase 5: Transformatie

"Dit product bestond twee jaar geleden nog niet."

AI stuurt het businessmodel mede. Nieuwe diensten ontstaan uit wat AI mogelijk maakt, en de organisatie leert continu. Dit is geen eindstation maar een werkwijze. En eerlijk is eerlijk: lang niet elk bedrijf hoeft hierheen. Fase drie of vier kan voor jouw situatie precies goed zijn.

Vijf assen, één praatplaat

Eén cijfer voor je hele bedrijf is te grof. In de praktijk loopt het enthousiasme over tools bijna altijd voor op de afspraken en de meting: fase drie qua gebruik, fase één qua spelregels. Kijk daarom per as waar je staat:

Vuistregel: je bent zo volwassen als je zwakste as. En de as veiligheid is geen vrijblijvende meer: AI-geletterdheid van medewerkers is sinds februari 2025 een wettelijke verplichting uit de AI Act, en sinds augustus 2026 geldt het grootste deel van de overige regels.

Deze praatplaat vul je ook online in: de AI Maturity Scan. Per as een snelle inschatting en een paar herkenbare situaties, en je ziet je eigen vorm direct in een radar verschijnen.

Waar je het aan afleest

Je ziet de fase vaak al aan hóé er met AI gewerkt wordt. Losse chatvragen in fase één en twee. Herbruikbare prompts en eigen assistenten in fase drie. Werkstromen die aan systemen en gegevens gekoppeld zijn in fase vier, met agents die taken zelfstandig afronden. En in fase vijf systemen die zichzelf verbeteren met wat ze onderweg leren.

Geen rapportcijfer, maar een praatplaat

Dit groeipad is niet bedoeld om jezelf een cijfer te geven en het daarbij te laten. Het is een praatplaat: leg de tabel op tafel bij je volgende overleg en laat iedereen aanwijzen waar jullie staan, per as. Grote kans dat de meningen verschillen: "wij fase drie? We hebben niet eens afspraken." Precies dat gesprek is de bedoeling.

En dat gesprek hoeft niet groot te zijn. Een uurtje praten, of een korte quickscan van je processen en activiteiten, maakt meestal al helder waar je staat en wat de logische volgende stap is. Soms is dat een training voor het team, soms een gericht experiment op één afdeling, soms eerst gewoon spelregels op papier.

Dat uurtje maak ik graag voor je vrij. Plan een kennismaking of bel me: een half uur luisteren, eerlijke aanbeveling, ook als die "voorlopig niets doen" is. Wil je voorbereid komen, vul dan eerst de scan in; die schuift mee het gesprek in.

Meer experimenten en tips vind je in het AI-Lab.